Gege E Toske

“Vive le mort” 'ia bëri me vete, dhe vrikthi ktheu kryet në të majte si te kishte frike se kishte folur me ze te larte. Aty për aty pati nje cytje kotnimi per 1 dhene atij shfrimi njefare permbajtjeje a domethënieje edhe nepermjet ekzistencës se vet, dhe u vu nderkryerazite gjente arsye pse vdekja nuk ishte e thene te ishte një gjë për t'u vajtuar, perkundrazi, mund të ishte edhe një ngjarje e gëzueshme, pasi në atë menyre do shpëtonte një herë e mirë prej shume gjerave, do shpetonte prej grackës së nje vizioni mbi botën, qe burimin e kishte te terrori qe ushtronte vete vdekja, prej tutës se moskuptimit me te tjeret, prej makthit se gjithnjë do ti duhej te bente gjënë e duhur, dhe jo gjene që donte prej krusmes se pafrytshme per ti gjetur e kuptim vete jetes dhe prej pasigurise se edhe sikur ai kuptim të gjendej fjala vjen te ndertimi i nje familjeje te bukur e te lumtur, do ndodhte se s ben dicka... apo do dilte se s ben dikush qe do megakej trikthente gjerat ne gjendjen e njohur, ku ai kuptim ose do mungonte serish, ose do ngaterrohej me kënaqësi te thjeshta te jetës, si te lexonte një libër, të ndiqte nje gare kuajsh, të pinte nje gote vere "Chateau Margaux", etj, etj. Te gjitha ato, e të tjera të ngjashme, ishin kenaqesi që merrnin vlere kur i mwisheshin, si degët me gjethe nje trungu peme, kuptimeve të jetës, njërin prej te cileve ai e kishte zbuluar dy javë më parë, në Paris, me te dale prej studios se doktorit, dhe ai kuptim ishte te genet baba, babai i Besés, babai i pazevendesueshem i saj.

Nje Jave Ne Manastir (nentor 1908)

Ky libër shpreh qartë autorrëfimin që vetë autori Nano ka zgjedhur të bëje. Në media dhe në hapësirën publike, Mustafa Nano ka zgjedhur vetë të bëjë “provokuesin”. Opinionet e tij për shumëçka nga Kurani e Bibla, Jezusi e Muhamedi, te seksualiteti dhe deri te nëna e Skëndërbeut janë metodologjia e ndjekur për të ndërtuar përmbajtjen e librit. Një metodë që premton vetëm publicistikë, pasi nga pikëpamja shkencore nuk ka distancën e nevojshme subjekt-objekt për t’u konsideruar e vlefshme. Me këtë libër në formën e një autorrëfimi dhe me titull Provocateur shfaqet hapur në rolin e tij si i vetëprovokuar. Libri tingëllon menjëherë si provokim vetëm prej faktit që “provokon” vetveten. Mustafa Nano ka zgjedhur të intervistojë Mustafa Nanon. Qasja është në këtë rast provokimi i parë i librit. Edhe pse kushdo mund të lakmojë t’ia drejtojë vetë pyetjet vetes, dalja hapur në vetintervistim nuk është kaq rrethanë e lakmuar. Në këtë pozitë të sikletshme e vë veten autori i këtij libri, ndërsa i lejon pra vetes të provokojë veten.

Provocateur

Nuk është e lehtë të jesh gruaja e një burri të famshëm e të rëndësishëm.... Burri i madh dhe i rëndësishëm nuk duhet të zhgënjejë në asnjë rast. Nuk duhet të zhgënjejë sidomos me gruan e tij. Hë, nuk është kjo një përgjegjësi e madhe për gruan? Për mua është një nga më të mëdhatë, ndoshta më e madhe sesa përgjegjësitë e vetë burrit. 
***
Politikanët që shiten sikur të kenë dalë nga shpura e Jezu Krishtit janë më të frikshëm sesa politikanët e korruptuar. Këta fillojnë e i mbushin mendjen vetes se askush si ata nuk e meriton të qëndrojë në pushtet. Kështu, u lind natyrshëm dëshira për më shumë pushtet, apo për të gjithë pushtetin. Dhe “të gjithë pushtetin” e duan për të mirën e të tjerëve, jo për të mirën e vetes.

***
Do të ringjallej po ta dinte se si e varrosën. Dhe do të pyeste: “Kaq i paqartë paskam qenë me mesazhet e mia sa të më vinit një imam të më recitonte mbi varr ajete kuranike në gjuhën arabe? Por sidoqoftë, halli i imamit ka qenë më i madh sesa i imi.”

***
Ne jemi këta që jemi edhe për shkak të emrit a mbiemrit që kemi, për shkak të shtatlartësisë, për shkak të ngjyrës së syve, për shkak të numrit të këmbës, të një peme në oborr, të një lumi në qytet, të ngjyrës a të formës së flokëve, të përmasave të kordave vokale, etj., etj. Të gjitha këto, së bashku apo veç e veç, na krijojnë në nënvetëdije një ndjesi të caktuar identitare.

***
Duhet të ketë qenë më i gjatë se 2 metra, por ishte i hollë, pa asnjë çikë bark. Ai kështu ka qenë gjithnjë, por në atë moment trupi i tij, më shumë sesa elegant, m’u duk i tretur dhe i ligështuar. Kur u mat të ulej, ca ngaqë ishte shumë i gjatë, ca ngaqë veprimet i kishte tepër të ngadalta, unë zura të besoja se atij do t’i duhej një copë herë e mirë (Një orë? Dy orë? Apo më shumë?) për të zënë vend në ndenjësen e rehatshme. Kur ia doli, unë e gjeta veten duke marrë frymë i lehtësuar.

Si E Kam Njohur...

Nuk ishte larguar ende nga varri i vet. Nuk dinte nëse, apo kur, do të kthehej një herë të dytë aty, ndonëse ishte bërë një copë herë që nuk po i shqitej ideja se nën atë pirg dhéu të shkrifët, një metër a më shumë në thellësi të tokës, brenda një arke të drunjtë, i kishin kallur trupin, tok me ngasjet, të cilat ai kishte bërë çmos t’i mbante gjithë kohën në fré, përndryshe, e kishte besuar këtë gjë, e kishte besuar fuqimisht, pa ndërdyshje, përndryshe pra, do të cenonte paqen e përjetshme të shpirtit, e cila, sipas asaj që ai kishte besuar, ashtu si të shumtët e njerëzve në tokë, do të ishte një trofé, përveç të tjerash e mbi të gjitha, e betejës kundër këtyre ngasjeve. “Hëm!” ia bëri mes një trazimi të lehtë, që i erdhi prej vetëdijes se ai besim i ishte përgënjeshtruar tanimë, një herë e mirë, pas një prove empirike. Por nuk është se pati keqardhje, apo ndonjë ndjesi faji, për këtë. Dhe nuk e diti pse. Aty për aty, megjithatë, e përshkoi të tërin mendimi se pjesa më e bukur e jetës së pasosshme të njeriut është ajo që ai sapo e kishte lënë pas.

Lamtumire Baba

Një libër që përmban esse, ide dhe debate.

Une Jam Gege

Një baba besimtar që vdes i tillë, por kur kalon në botën e përtejme nuk gjen atë që priste; një shoqëri e përzier me njerëz që duan Lindjen, por edhe Perëndimin, duan modernen si edhe traditën; një imam që jo rastësisht quhet Patrik dhe një botë e përtejme krejt tjetër nga ajo e librave të shenjtë. Kjo është ajo që na paraqet Mustafa Nano në librin "Selam Aleikum Baba". Adili është personazhi qëndror. Ch është emri artistik i qytetit ku zhvillohen ngjarjet. Është një qytet në Shqipërinë e Mesme, është shprehur Nano për mediat, një ditë më parë. Romani “Selam aleikum baba” mund të gjendet në libraritë e kryeqytetit. Nano si publicist jo pak herë është vënë në qendër të vemendjes duke krijuar situate çmitizuese, më tepër se provokime “fetare”. Ndoshta ngacmuar shpesh edhe nga debatet publike i ka dhënë dorë për t’u sprovuar edhe në roman, duke lënë hapësirë për të tërhequr lexuesin drejt një bote që jo pak herë ka çuar në ngasje debatesh.

Selam Aleikum Baba

Analisti Mustafa Nano sjell për herë të parë një studim mbi historinë e fesë në Shqipëri. “Pax Albanica”, botimi më i ri i Shtëpisë Botuese “Saras”, është një hulumtim i kujdesshëm në të shkuarën tonë, përmes rrëfimeve të gjetura në arkivat e kohës, të udhëtarëve, gazetarëve që shkelën herët në Shqipëri apo mendjeve të ndritura shqiptare, duke ndërtuar një portret të munguar deri tani mbi raportin që shqiptarët kanë mbajtur me fenë që nga pushtimi osman.

Pax Albanica

Në këtë libër autobiografik, analisti dhe gazetari Mustafa Nano rrëfen për jetën në qytetin tij, në “çorovodën pa histori”, pas një distance kohore 20-vjeçare nga rënia e diktaturës. Ai përshkruan me detaje këtë provincë të Shqipërisë, e ngjashme me çdo qytet tjetër si ai. “Ky qytet është një entitet urban që mban gjithë ditën e ditës vulën e makthit bolshevik”, shkruan Nano, ndërsa përshkruan detaje, ndodhi të jetuara, personale e deri diku të ngjashme me të çdo shqiptari tjetër që përjetoi regjimin komunist. Gjen aty emocionet e blerjes së një televizori, një palë këpucëve, bisedat me moshatarët për të vijuar deri edhe në detaje më intime, siç janë pritjet e gjata për të parë vajzën që i pëlqente. “Hinterlandi i kuq” është një kthim në kohë, një kujtesë e ditëve të jetuara në varfërinë e një qyteti provincial, ku të gjithë jetonin në të njëjtin apartament të ngjashëm, të mobiluar njësoj, ku shihej vetëm një stacion televiziv, ku në bibliotekat e librave mbizotëronin veprat e diktatorit Hoxha dhe ku menyja e tavolinës ishte thuajse e njëjtë... I shkruar me një gjuhë të kthjellët, e të rrjedhshme, libri vjen i vërtetë në të gjitha përshkrimet e Nanos, sepse atij nuk i pëlqen që të ketë “skelete në dollap”, ndaj dhe nuk druhet që të tregojë se ç’ndodhte në familjen e tij, ku e ëma ishte komuniste dhe ku i riu bënte të pamundurën për t’i dhënë pak ngjyra qytetit gri ku u rrit.

Hinterlandi I Kuq

“Autori ka zgjedhur të shpërfaqë përpara lexuesit faktet dhe ngjarjet më të rëndësishme e më gjurmëlënëse të historisë, gjuhës e kulturës shqiptare, duke ballafaquar dëshmitë dhe interpretimet e ndryshme e shpeshherë, nëpërmjet analizave të imëta, duke artikuluar një qëndrim e vlerësim të vetin mbi to. Ah po, Nano e merr përsipër një mision "mohues", madje edhe"destruktiv" por ky është një mision fisnik, pasi ka të bëjë me demontimin e miteve, me rishikimin (revizionimin) e disa "të vërtetave të gjithëpranuara", por që nuk i qëndrojnë kohës e i bëjnë dhunë të vërtetës. Sigurisht, shqyrtimi në mënyrë kritike i disa prej tezave kryesore të shkencave albanologjike, siç janë ato që kanë të bëjnë me origjinën e popullit shqiptar, me vazhdimësinë iliro-shqiptare, me marrëdhëniet e shqiptarëve me sllavët e me grekët, me gjuhën e kulturën e tyre, me procesin e islamizimit, me rolin e shqiptarëve në ngjarjet e mëdha politiko-ushtarake në rajonin e Ballkanit, etj., është një ndërmarrje që kërkon guxim, e guximi nuk i mungon opinionistit Mustafa Nano, njërit prej zërave të rrallë kritikë të gazetarisë shqiptare të periudhës së trazuar të tranzicionit post-komunist. Mustafa Nano i ka sjellë publikut të gjerë një paraqitje kritike të problematikës bazë të shkencave që trajtojnë historinë e kulturën e popullit shqiptar. Faktet e shumta, të përzgjedhura posaçërisht për të lënë gjurmë tek lexuesi, si dhe stili dinamik, prodhojnë tek ky i fundit adrenalinën e nevojshme për të ndjekur syhapur e me interes shtjellimin e çështjeve të ndërlikuara, gjë që nuk arrin ta bëjë gjuha e ftohtë, e mbingarkuar dhe e lodhshme e një studiuesi të mirëfilltë. Përcjellja e një problematike rigorozisht shkencore nga mjediset akademike tek lexuesi i zakonshëm është, edhe ky, një ushtrim i jashtëzakonshëm intelektual dhe një mision, që vetëm pena të ditura e të stërvitura, si ajo e Mustafa Nanos, mund ta kryejnë siç duhet.”- Pëllumb Xhufi.

Lista e librave të autorit Mustafa Nano

Gege E Toske

Nje Jave Ne Manastir (nentor 1908)

Provocateur

Si E Kam Njohur...

Lamtumire Baba

Une Jam Gege

Selam Aleikum Baba

Pax Albanica

Hinterlandi I Kuq

Sandwich

Gege E Toske

Nje Jave Ne Manastir (nentor 1908)

Provocateur

Si E Kam Njohur...

Lamtumire Baba

Une Jam Gege

Selam Aleikum Baba

Pax Albanica

Hinterlandi I Kuq

Sandwich