Asketika”, traktat i udhakimit të shpirtit human drejt përparimit, nën njësimin e një materializmi të skajshëm dhe idealizmi romantik, ashtu si krejt vepra e tij, gjer te teksti i fundit i tij “Udhëtim në Malin e Shenjtë” (botim Zenit, 2013), përbashkon dy skajet: nisjen e tij kah e përpjeta reale e jetës si dhe përpjekjes spirituale deri në fund të saj.

In 'Asketika,' Kazantzakis examines the Stoic philosophy of asceticism, exploring the concepts of self-discipline, personal sacrifice, and spiritual enlightenment. The work draws on the author's deep knowledge of both Western and Eastern philosophies, providing readers with an intellectual exploration of how asceticism can lead to greater inner freedom and a deeper understanding of life's purpose. Through this philosophical discourse, Kazantzakis challenges conventional views on happiness and fulfillment.

Asketika

Zorba

... AI THOTE SE DO TE JETE I LIRE . VRITENI.

Vellavrasesit

Si brenda dy trikëndëshash barabrinjës të mbivendosur: Guxim, Qëndresë, Dyluftim. Arma mjet: dinamit kundër padijes, nënshtrimit, shkrehjes, lëshimit, bindjes së verbër, si dhe shpërfilljes ndaj epidemisë që shfaros kulturën, kudo ku simptoma shfaqet. Tipari themelor përmbajtësor: kundërvënia e të kundërtave, por: nën finalitetin për t’i bërë bashkë ato si premisë e qëllim zhvillimi.  
Asketika”, traktat i udhakimit të shpirtit human drejt përparimit, nën njësimin e një materializmi të skajshëm dhe idealizmi romantik, ashtu si krejt vepra e tij, gjer te teksti i fundit i tij “Udhëtim në Malin e Shenjtë” (botim Zenit, 2013), përbashkon dy skajet: nisjen e tij kah e përpjeta reale e jetës si dhe përpjekjes spirituale deri në fund të saj. 

Opusi Kazanxaqis ngrehet në mbi njëqind volume, e prapëseprapë, në aq pak e pjesërisht e copa-copa sa e njoh, vjen e dallueshme kudo koherenca dhe ripërtëritja e të njëjtës lakore dilematike, shquar prej mbarë studiuesve të tij, që përshkon ndërkalimin lëndë- shpirt, jetë-vdekje, dhe njeri-Zot apo Zot-njeri. 

Jeta, në vizionin Kazanxaqis, ashtu si dhe e vetja, është Luftë. Një përpjekje për vdekje përkundër Vdekjes. Dikush e sheh më pranë një vizioni heraklitian (lufta si kryezot i gjithçaje) e dikush tjetër më afër një manuali paqtimi budist. Si përmbushja e përjetimi i saj, ashtu edhe vepra, të pandashme nga njëra-tjetra, shpërfaqen si buletin lufte dhe fundojnë në një manual të luftës; ndeshje trup me trup: për të triumfuar ndaj materialitetit duke e transformuar atë në shpirt. Dinamika vepruese në jetë edhe ajo e veprës: gati të përputhura. Si brenda dy trikëndëshash barabrinjës të mbivendosur: Guxim, Qëndresë, Dyluftim. Arma mjet: dinamit kundër padijes, nënshtrimit, shkrehjes, lëshimit, bindjes së verbër, si dhe shpërfilljes ndaj epidemisë që shfaros kulturën, kudo ku simptoma shfaqet. Tipari themelor përmbajtësor: kundërvënia e të kundërtave, por: nën finalitetin për t’i bërë bashkë ato si premisë e qëllim zhvillimi. 

“Vijmë nga humbëtirë e errët; rikthehemi në një humbellë terri. E vetmja hulli që përçon ndritim mes të dyjave është çka quhet Jetë. Posa lindim nis përpjekja për të krijuar, kompozuar, blatuar e plazmuar lëndë jete; lindim në çdo çast… E ndërkohë… çdo çast vdesim!” Skemë piramidale antipodesh apo si dy faqet e një mali, ku njëra anë është e përpjeta e ngjitjes, drejt lartësimit, jetës, mosvdekësisë, dhe ana tjetër, tatëpjeta e rënies drejt zhbërjes, lëndës, vdekjes. E në këtë përmbushje të ciklit, gjithsesi të pareshtur e sërish në gatishmëri për rinisjen e një cikli të ri, të dyja anët i shfaqen Kazanxaqisit “të shenjta”. Një shenjtëri kjo deri në kundërsens; trajektore drejt vetebërjes së njeriut njeri, gjer dhe vet-hyjnizimit. Ndaj “dhe luftojmë të gjithë, me tërësej – bimë, kafshë, njerëz e ide – ndër këtë shkarje kohë, që është jeta vetiake, për t’i vënë rregull Kaosit brenda nesh e përpunuar terrin total që pllakos në trupat tanë, dhe për t’iu hedhur Dritë… Nuk është Zoti që do të na shpëtojë, porse: ne do shpëtojmë Zotin, duke luftuar, krijuar, shndërruar materien në shpirt”. 

Kazanxaqisi shkrimtar, rrëfimtar bartës i traditës orale dhe filozofisë, vjen edhe si një mendimtar humanist i moralit të epërm vizionar, si dhe aktit e devizës sublime. E si në të tillat raste, ku një moto a devizë është edhe shpallje e drejtpërdrejtë e synimit, tundimi i citimit mbetet i fortë e mbase dhe më efikas. Do mund ta shpallnim si apel të tij vetë pozicionin nga i cili ai mendon se është i apeluar nga fuqitë, përmbi të apo bri tij: “Na duhet të shpëtojmë nga shpëtimi e prej shpëtimtarëve… Zoti im nuk është omnipotent, ai ndeshet, rrezikon, në çdo çast mbrun e blaton mbi çdo entitet, thërret. Pareshtur humbet dhe sërish hov, baltosur në gjak e lerë e rinis ai luftën. Dhe thotë: ji disident, i shqetësuar, i pakënaqur… kur një shprehi degjeneron në shprehje konformizmi, shkatërroje!”.

Aketika Salvatores Dei

Romani “Tundimi i fundit”, i konsideruar si kryevepër nga kritikët në mbarë botën, është një interpretim laik i Ungjillit. I botuar për herë të parë në vitit
1955, në të rrëfehet jeta e Jezu Krishtit nga perspektiva e vetë Jezuit.
Kazanxaqis, ky gjigand i letërsisë moderne rrëfen dashurinë dhe pasionin e
një njeriu çfarëdo: Jezuit të Nazaretit. Biri i një zdrukthëtari, njeriu Jezu
dëshiron të dashurohet me një grua, të krijojë familje, të jetojë si gjithë të
tjerët. Në të njëjtën kohë, brenda tij kumbon i papërballueshëm zëri i Zotit, i
cili e thërret drejt një jete plot sakrifica dhe një vdekjeje plot vuajtje.
Konflikti i brendshëm i njeriut, beteja midis mishit dhe shpirtit, instinkti i
rebelimit dhe dëshira për t'u puqur me Zotin, shpërfaqen në një afresk
rrëfyes që lartëson sakrificën e madhe të Krishtit. Në kryq, tashmë buzë
vdekjes, Jezui përfytyron jetën e tij po të mos kishte ndjekur thirrjen e Zotit;
ky është dhe tundimi i tij i fundit.
Teza qendrore e librit është që Jezui, megjithëse i lirë nga mëkati, ishte i
prekur nga frika, dyshimi, depresioni, ngurrimi dhe epshi. Autori ka
përfytyruar një Jezu shumë njerëzor, të tunduar, të kapluar nga frika,
dyshimi dhe dhimbja. Sipas tij, nëse Jezui do t'i ishte dhënë njërit prej këtyre
tundimeve, e sidomos nëse do të kishte shfrytëzuar mundësinë për të
shpëtuar veten e tij nga kryqi, atëherë jeta e tij nuk do të kishte pasur më
shumë kuptim se ajo e çdo filozofi tjetër.
Përtej betejës midis detyrimeve fetare dhe natyrës njerëzore, ky roman mund
të interpretohet edhe si shfaqja e një kontradikte më themelore akoma, më
pranë moralit dhe për këtë arsye, thelbësisht ose tërësisht njerëzore. Siç
rrëfen edhe shkrimtarja Oriana Fallaci kur tregon se si i dashuri i saj,
Panagoulis, një revolucionar grek, është ndier gjatë një nate të kaluar në qeli,
teksa priste ekzekutimin: sa pranë rrëfimit të orëve të fundit të Krishtit të
Kazanxaqisit është ndier ai, sa i tunduar për t'u dorëzuar, për të hequr dorë
nga revolucioni e për të shpëtuar jetën e tij. Guri themeltar i moralit njerëzor
gjendet pikërisht në këtë përballje epike: midis bindjeve tona më të thella,
më të sinqerta e më të vërteta dhe çmimit të rëndë që mbart shpesh pohimi,
mbrojta dhe përparimi i këtyre, deri në fund, deri në vdekje. Nuk ka gjë më
hyjnore se sa të sakrifikohesh për atë në çfarë beson, për atë që do,
çfarëdoqoftë ajo.
Për shkak të subjektit të tij, romani ka nxitur debate, kundërshtime dhe
akuza për blasfemi. Ai shfaqet ende shpesh në listat e librave të ndaluar.
Në vitin 1988, Martin Scorsese si regjisor, Willem Dafoe, në rolin e Jezuit
dhe Harvey Keitel, në rolin e Judës, bashkëpunuan në ekranizimin e këtij
romani, për një film që do të ishte po aq i debatuar dhe përçarës sa edhe
vetë libri.

Tundimi I Fundit

Ashtu siç mbaron një udhëtim, dhe ti trishtohesh dhe nuk do të kthehesh më në realitetin e përditshëm, monoton, ashtu trishtohesh edhe kur mbaron së lexuari një libër të bukur, edhe kur përkthen një libër të bukur, dhe aq më tepër akoma kur libri që ti përkthen të çon në vende të panjohura që ti nuk ke pasur mundësinë të shkosh dhe të cilat mbeten në ëndrrat e tua si sfida për të ardhmen. Të udhëtosh me Kazantzaki-n është një eksperiencë e papërsëritshme dhe e rrallë për këdo... Seria e veprave "Udhëtime", që Nikos Kazantzaki na ka lënë si thesar në dorë, janë një nga pjesët më të bukura të gjithë krijimtarisë së tij letrare. Është fakt i njohur se shpirti i tij nuk mund të gjente qetësi në vatrën e tij, Greqinë. Ai duhej të shikonte më shumë për ta vënë veten përpara një prove shumë të madhe - Shpirti i tij duhet të përballej me të gjitha shpirtrat e botës, dhe me gjasa, ashtu siç shprehen surrealistët, të gjente korrespondenca... Ai i gjeti këto korrespondenca, jo të gatshme, por duke i gërmuar ato në tokat që shkeli, duke përpirë sytë që pa, duke prekur gurët ku shkeli, duke ndier aromat që e dehën dhe njëkohësisht e ndërgjegjësuan më tepër për shumëllojshmërinë e botës ku jetojmë. Ai nuk do të ishte një shkrimtar i madh e i padiskutueshëm nëse dora e tij nuk do të shkruante e ndikuar nga vendet ku shkoi. Mendja njerëzore, sado e mprehtë dhe e formuar qoftë, ka nevojë të zgjerojë horizontet e saj. Përplasja me realitete të ndryshme, me kultura e qytetërime të ndryshme, me histori e zhvillime të ndryshme, e ndihmon mendjen të çikë horizonte të reja ngacmuese... Këtë Kazantzaki e dinte mirë, se besimi i tij nuk do të konsolidohej nëse ai nuk do të nisej për udhë... Ne, njerëzit e thjeshtë, nuk jemi si ai, në këndvështrimin praktik, të sakrifikojmë jetën tonë, përditshmërinë tonë, për të kuptuar sadopak veten. Sepse udhëtimet e shkrimtarit grek nuk kishin qëllim tjetër përveç se Kazantzaki të vihej përballë Kazantzaki-t, por jo në tokën helene, por tekdo... Dhe Kazantzaki të kuptonte përfundimisht se nuk besonte në asgjë, nuk kishte frikë nga asgjë dhe ishte i lirë... Po ne, çfarë do të kuptojmë duke lexuar udhëtarin Kazantzaki? Në gjuhën shqipe e kemi lexuar dhe bashkë me të jemi gjendur në njëfarë mënyre në Kinë dhe Japoni, në Malin e Shenjtë. Tani, ndodhemi në Itali, Egjipt, Jerusalem, Sinai, More... Udhëtimi është i gjatë, i vështirë, kërkon përqendrim dhe durim. Por në fund të fundit, ia vlen. Cili do të jetë përfundimi ynë? Do të ndihemi të lirë, duke mohuar frikën dhe shpresën, apo do të ndihemi të lirë duke i pranuar ato, por me kushtin e vetëm që rruga jonë drejt Itakës të jetë e realizueshme deri në fund?

Lista e librave të autorit Nikos Kazantzakis

Asketika

Zorba

Vellavrasesit

Aketika Salvatores Dei

Tundimi I Fundit

Udhetim Neper Itali, Egjipt, Sinai, Jerusalem, Qipro, More

Asketika

Zorba

Vellavrasesit

Aketika Salvatores Dei

Tundimi I Fundit

Udhetim Neper Itali, Egjipt, Sinai, Jerusalem, Qipro, More